Astronomen vangen mysterieus radiosignaal op om de 36 minuten. Een raadsel wacht op een verklaring

Een kosmisch signaal dat klopt met verbluffende regelmaat

Radiotelescopen in Australië hebben een pulserend signaal opgevangen dat zich met een perfecte regelmaat van precies 36 minuten herhaalt, en daarmee alle bekende astrofysische modellen volledig op de proef stelt. Wetenschappers hebben dit object ASKAP J1424 gedoopt en onderzoeken de mogelijkheid dat het gaat om een exotisch systeem met een witte dwerg, of misschien wel om een type kosmisch object dat tot nu toe nog nooit eerder in kaart is gebracht.

Deze bijzondere radiobron zou een buitengewoon zeldzaam systeem kunnen vertegenwoordigen waarvan de natuurkunde nog niet begrepen wordt, en opent daarmee geheel nieuwe perspectieven voor de moderne astrofysica.

Hoe ASKAP J1424 werd ontdekt

De bron ASKAP J1424 werd opgespoord via het radiotelescoop-netwerk Australian SKA Pathfinder, gelegen in de afgelegen vlaktes van West-Australië. Dit instrument maakt deel uit van het omvangrijke programma Evolutionary Map of the Universe, dat systematisch grote stukken hemel afspeurt op zoek naar variabele en kortdurende radiosignalen.

In januari 2025 analyseerden astronomen een observatie van tien uur, waarbij ze zich specifiek richtten op de zogenaamde circulaire polarisatie van radiogolven. Precies in die gegevens dook een opvallend sterk signaal op afkomstig van ASKAP J1424, dat zich met grote regelmaat om de paar tientallen minuten herhaalde. De onderzoeksresultaten verschenen op het wetenschappelijk preprintplatform arXiv begin maart 2026, en trokken onmiddellijk de aandacht van groepen die gespecialiseerd zijn in sterren met extreme magnetische velden en exotische binaire systemen.

Waarom ASKAP J1424 wetenschappers zo verbaast

Het meest opvallende kenmerk van ASKAP J1424 is zijn periode: ongeveer 2147 seconden, wat neerkomt op circa 36 minuten. Vergeleken met bekende objecten is dit een uitzonderlijk lange duur. Klassieke radiopulsars zenden pulsen uit om de seconde of fracties daarvan, en zelfs de zogenaamde magnetars opereren doorgaans op schalen van slechts enkele seconden.

Hier staan we voor een traag ritme, maar een verrassend stabiel één. De bron hield gedurende acht opeenvolgende dagen van ononderbroken observatie een vrijwel identieke pulsvorm aan, zonder onderbrekingen, plotselinge helderheidsschommelingen of de onregelmatigheden die typisch zijn voor onstabiele objecten.

Zo’n combinatie van een zeer lange periode én een hoge stabiliteit in de uitstoot is uiterst moeilijk te verklaren aan de hand van standaardmodellen voor neutronensterren. Onderzoekers benadrukken dat de huidige gegevens niet volstaan om met zekerheid vast te stellen of het werkelijk gaat om een systeem met een witte dwerg, dan wel om een volledig ander type radiobron.

ASKAP J1424 is een langperiodige radiobron die gedurende acht achtereenvolgende dagen ononderbroken pulseerde, als een kosmische vuurtoren die met perfecte tussenpozen oplicht. Juist die constantheid en precisie maken dit object tot een echte uitdaging voor astrofysici.

Volledige polarisatie en geen optisch signaal

De tweede eigenschap die astrofysici hoofdbrekens bezorgt, is de polarisatie van de radiogolf. ASKAP J1424 is niet alleen sterk gepolariseerd: berekeningen tonen aan dat het signaal over de gehele pulsduur vrijwel honderd procent georganiseerd is.

Aan het begin van de puls neemt de polarisatie een elliptische vorm aan, om vervolgens over te gaan in een vrijwel perfecte lineaire polarisatie. Deze uiterst precieze ordening van het elektrische en magnetische veld wijst op de aanwezigheid van een sterk gestructureerd en intens magnetisch veld vlak bij de bron.

Ondanks het gebruik van krachtige optische telescopen en infraroodwaarnemingen was het niet mogelijk om ASKAP J1424 te koppelen aan een zichtbare ster of sterrenstelsel. Het object bestaat voor ons vrijwel uitsluitend als radiobron. De voornaamste waargenomen kenmerken zijn:

• een lange periode van 36 minuten
• stabiele pulsen gedurende acht opeenvolgende dagen
• polarisatie die de honderd procent benadert
• geen signaal in zichtbaar licht of infrarood
• een uitzonderlijk geordende structuur van het magnetisch veld
• regelmaat vergelijkbaar met die van een atoomklok

In de astronomie maken waarnemingen in meerdere spectraalbanden het doorgaans mogelijk een volledig beeld van een object op te bouwen. In dit geval ontbreekt die mogelijkheid. ASKAP J1424 straalt niet voldoende zichtbaar licht uit voor een gemakkelijke identificatie, en laat ook geen duidelijke sporen na in het infrarooddomein.

Zonder een duidelijk equivalent in andere golflengten is het moeilijk de afstand, massa of galactische omgeving van het object te schatten. In de praktijk sloten de onderzoekers de eerste analysefase af met een breed scala aan mogelijke scenario’s en een zeer beperkte hoeveelheid solide observationele gegevens.

Een witte dwerg in een nauw systeem, of iets volkomen nieuws

Een van de hypothesen in het onderzoek luidt dat ASKAP J1424 een nauw binair systeem kan zijn met een witte dwerg, dat wil zeggen een “dode” ster ter grootte van de Aarde maar met een massa vergelijkbaar met die van de Zon. Zo’n object beschikt over een sterk gravitationeel en magnetisch veld, en de wisselwerking met een begeleidende ster kan krachtige radio-emissies veroorzaken.

In dit scenario spelen de interacties tussen het magnetisch veld van de witte dwerg en de sterrenwind van de begeleider een fundamentele rol. De stroom geladen deeltjes kan fungeren als een geleider waarin intense stromen worden opgewekt, die op hun beurt radio-emissie produceren. De periode van 36 minuten zou kunnen overeenkomen met de rotatie van de witte dwerg of met de totale geometrie van het systeem.

Onderzoekers houden ook andere mogelijkheden open, waaronder een zeer ongewone magnetar, een anomale pulsar omhuld door een extreem magnetisch veld, en zelfs een geheel nieuwe klasse van langperiodige radiobronnen die tot nu toe aan telescopen ontsnapten vanwege hun beperkte gevoeligheid en te korte observatietijden.

Als toekomstige waarnemingen bevestigen dat ASKAP J1424 een vertegenwoordiger is van een bredere categorie objecten, kunnen astronomen nauwkeuriger schatten hoe vaak sterren hun leven beëindigen in zulke exotische configuraties. Voor onderzoekers van kosmisch plasma en magnetische velden wordt dit een natuurlijk laboratorium om theorieën over geleidbaarheid, deeltjesversnelling en radio-golfopwekking onder extreme omstandigheden te testen.

Hoe onderzoekers het mysterieuze ASKAP J1424 willen omsingelen

Het team dat de gegevens van ASKAP analyseerde, benadrukt nadrukkelijk de noodzaak van verdere waarnemingen, zowel via voortgezette radiomonitoring als via een bredere campagne met uiteenlopende telescopen. In de plannen staat onder meer een nieuwe sessie in het kader van het programma VAST (Variables And Slow Transients), dat eveneens via ASKAP wordt uitgevoerd.

De onderzoekers willen antwoorden vinden op een reeks essentiële vragen:

• is het signaal continu of manifesteert het zich alleen in bepaalde activiteitsperioden
• verandert de vorm van de radiopuls in de loop van de tijd
• is het mogelijk tenminste een spoor van het bijbehorende object in andere spectraalbanden te detecteren
• zijn er in hetzelfde hemelgebied andere zwakkere bronnen van vergelijkbare aard
• wat is de precieze afstand en positie van het object in de Melkweg
• is er enige correlatie met andere kosmische verschijnselen in dezelfde regio

De tweede fase van het VAST-programma, die zich richt op zones van onze Melkweg die bijzonder rijk zijn aan variabele radiosignalen, biedt een uitstekende gelegenheid om ASKAP J1424 in verschillende fasen van zijn activiteit te betrappen. Langdurige observatiecampagnes zullen uitwijzen of de acht waargenomen dagen de norm zijn of slechts een gelukkig toeval.

Het is de moeite waard te vermelden dat elke verbetering in de gevoeligheid en scansnelheid van de hemelverkenning — zoals bij ASKAP of het geplande Square Kilometre Array — de weg opent naar nieuwe verrassingen. ASKAP J1424 is een van de eerste betekenisvolle aanwijzingen dat langperiodige radiobronnen misschien vele ongewone verhalen over sterevolutie verbergen die tot nu toe aan onze aandacht zijn ontsnapt.

Wat mysterieuze signalen onthullen over extreme stellaire systemen

Langperiodige radiobronnen zoals ASKAP J1424 blijven een zeldzame categorie. Elke nieuwe ontdekking van dit type heeft een aanzienlijke impact op modellen voor sterevolutie en de eindfasen daarvan. Doorgaans wordt gesproken over drie groepen objecten die krachtige radiogolven uitzenden: klassieke pulsars met perioden van fracties van een seconde, magnetars met perioden van enkele seconden, en exotische binaire systemen met witte dwergen of neutronensterren.

ASKAP J1424 past met zijn periode van 36 minuten en zijn sterk geordende polarisatie slechts gedeeltelijk in de laatste categorie. Juist dat is wat zo veel interesse wekt: het suggereert dat er in onze Melkweg volledige populaties van objecten kunnen bestaan die de kloof overbruggen tussen klassieke pulsars en exotische systemen met witte dwergen.

Voor wie astronomie niet professioneel beoefent, kan het helpen om ASKAP J1424 te vergelijken met een vuurtoren aan zee. Stel je een ster voor, of wat er van over is, die langzaam om zijn eigen as draait. Zijn magnetisch veld vormt zoiets als twee trechters waaruit bundels deeltjes en radiostraling worden geprojecteerd.

Wanneer zo’n “lichtbundel” in de richting van de Aarde wijst, registreren onze radiotelescopen een puls. Zodra de bundel buiten ons gezichtsveld draait, verdwijnt het signaal. Als de rotatie bijzonder stabiel is, volgen de pulsen elkaar op als het tikken van een klok. In het geval van ASKAP J1424 duurt dit tikken uitzonderlijk lang, en onthult de polarisatie van het signaal een verbluffend geordende structuur van het magnetisch veld.